АСТАНА, Қазақстан — 2026 жылғы 18 ақпанда Solution Journalism Lab II жобасы аясындағы қорытынды дөңгелек үстел өтті. Халықаралық «Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау қоры Ұлыбритания Елшілігінің қолдауымен жүзеге асырған бұл жоба тек фактілерді тіркеумен шектелмей, жүйелі проблемаларға нақты әрі тексерілген шешімдер ұсынатын журналистиканы дамытуға бағытталды.
«Бұл — “Әділ сөз” қорымен жүзеге асырып отырған екінші ірі серіктестігіміз. 2023 жылғы табысты пилоттық жобадан кейін қазіргі кезең идеяны сынау форматынан толыққанды ұлттық бағдарламаға айналды. Бұл Ұлыбританияның Қазақстанда тірі, тәуелсіз және кәсіби медиа ортаны дамытуға үлес қосуға деген ниетін көрсетеді», — деді Ұлыбританияның Қазақстан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Салли Аксуорси.
Жобаға түскен 650 өтінімнің ішінен Қазақстанның 19 өңірінен 90 журналист іріктелді: олардың 49-ы — қазақ тілінде, 41-і — орыс тілінде жұмыс істейді. Қатысушылар арнайы оқытудан өтіп, шешім журналистикасы жанрында материалдар дайындады.
Дайындалған жұмыстар қоғамдағы өзекті мәселелердің кең ауқымын қамтып, нақты шешімдер ұсынды. Мақпал Айбабина дәрігерлер тапшылығы мен ескі ауруханаларға қарамастан телемедицинаның ауыл тұрғындарының өмірін қалай жақсарта алатынын көрсетті. Владимир Бурьянов атмосфераға зиянды заттардың таралуын азайту жолдарын зерттеді.
Сонымен қатар жедел жәрдем қызметінің жұмысын оңтайландыру, Еуропа тәжірибесін ескере отырып қалдықтарды қайта өңдеу, Каспий мен Арал су ресурстарын сақтау, кәмелетке толмағандардың құқықтарын қорғау және жыныстық зорлық-зомбылыққа қарсы күрес, ауылдық жерлер мен үш ауысымды мектептердегі теңсіздік мәселелерін шешу жолдары да қарастырылды.
Материалдарда ұсынылған шешімдер нақты әрекеттерге ұласты. Мәселен, Ольга Лихограйдың қоқыс полигондары мәселесіне арналған материалынан кейін Рудный қаласында жаңа қалдықтарды өңдеу кешені орнатылды. Ал көршілес Перцевка ауылында «Жасыл Даму» бағдарламасының қолдауымен күздің соңына дейін қуаты жоғары шиналарды қайта өңдеу желісін іске қосу жоспарланып отыр.
Жания Абдибектің үш ауысымды мектептер мәселесін көтерген материалынан кейін Жетісу облысы Текелі қаласының Рудничный кентінде және Коксай ауылында 60 орындық жаңа мектептердің құрылысы басталды.
Мұндай мысалдар аз емес. Олар шешім журналистикасының нақты нәтиже беретінін дәлелдейді.
«Бұл — тек ақпарат берумен шектелмейтін, бүгін бәрімізді алаңдатып отырған өзекті мәселелердің шешімін табуға көмектесетін журналистика», — деді жоба қатысушысы Маргарита Бутина.
Дөңгелек үстел барысында Шешім журналистикасы қауымдастығының таныстырылымы өтті. Қауымдастықтың мақсаты — шешім журналистикасы жанрын дамыту, қорғау және кеңінен насихаттау, журналистердің кәсіби құқықтарын қорғау, материалдардың сапасын арттыру, журналистер, қоғам және мемлекеттік органдар арасындағы өзара ықпалдастықты күшейту.
Сонымен қатар қазіргі уақытта еліміздің бірқатар жетекші жоғары оқу орындарында «Шешім журналистикасы» пәнін оқу бағдарламасына енгізу жұмыстары жүргізілуде.
«Біз жобаны аяқтап жатқан жоқпыз — келесі деңгейге өтудеміз. Шешім журналистикасы қауымдастығын құру — қазақстандық журналистиканың дамуындағы жаңа кезең», — деді «Әділ сөз» қорының президенті Қарлығаш Жаманқұлова.
Анықтама үшін: Шешім журналистикасы — әлемдік журналистикадағы жаңа үрдіс. Бұл жанр проблемаларды сипаттаумен ғана шектелмей, нақты әрі жұмыс істеп тұрған шешімдерді көрсетуге бағытталған. Бүгінде бұл бағытта әлемнің 90 елінде 9 мың журналист пен 2 мыңға жуық бұқаралық ақпарат құралы жұмыс істейді. Олар қоғам өміріндегі оң өзгерістерге белсенді түрде үлес қосып келеді.